日本時代戶籍謄本

即暫仔因為卜申請美國簽證，我著走一逝戶政事務所，去申請阮規口灶的戶籍謄本，順紲想講看有法度申請日本時代的無？路尾是有申請著啊，不而過干凋會使申請著阮阿公彼代的，ham in兄弟姊妹的資料嘛無法度看，因為若我的身分只會當申請三等親以內的。
即份謄本的戶長應該是我的伯公，所以佇阮阿公身分添注的所在寫「弟」，亦著是葉和的地四個後生（阿本仔寫了重誕，變做葉「知」），「姪」就是in「孫仔」，啊著是阮阿姑。「葉千惠子」本底是上大漢的阿姑，毋擱出世毋兩冬久著過身去矣，永過bat聽阮爸講過，即陣則知影伊的名。
彼當陣嘉義猶擱是互台南州管的，佇我阿公及祖嬤的空格仔內底攏寫一字「福」，代表是福建儂，彼個時陣日本儂共閩南儂寫「福」、客儂寫「廣」抑是「粵」、平埔的寫「熟」、山地原住民寫作「生」。擱有標註即個儂敢有食鴉片、敢有縛腳。

一粒沙

汝親像一粒沙

按彼爿飛過來的沙

落佇我的目墘

一滴一滴的珠淚

歡喜的目滓 數念的目滓

攏是因為汝

犯勢汝嘛無甘願惦佇即位

是我毋願意撥掉

互汝自由的飛

就按呢我的目滓煞猶原流袂離

汝 猶原擱惦佇我的目睭

雖罔會疼 共款珠淚滴

【（是）誰】

佇台灣真罕得聽著「誰」即款講法，khah儕儂是講「啥物儂」（siáⁿ/sáⁿ /sím- mi̍h-lâng）「啥儂」（siáⁿ/sáⁿ-lâng）若無著是合起來唸做「siáng /sáng」，敢若只有佇教會才會聽著有儂講「（是誰」（chī-chuī），不而過阮嘉義有一寡所在的儂會講「chiâ」，若即個音可能和「誰」是共一字。即個詞佇其他講閩南語的所在有各樣無共款的講法，泉州講「sī-chuī」，漳州講「 chī-choa̍h」，無著干凋孤一字「choa̍h」，即嘛佇漳州市區khah捷咧聽著即個講法，我舊年按漳州坐車去集美的時，車頂彼個賣票的阿嬤著喝講：「choa̍h猶未買票？」，佇馬來西亞的檳城講「chuī-chuī」，犯勢是漳泉濫的結果。《閩南方言大辭典》內底主張「誰」是「是誰」的合音：sī-suî→chī-chuī→chuī；漳州音的「choa̍h」是「是誰啊」的合音：sī-suî-a→chī-choa̍h→choa̍h。頂禮拜我去拜訪洪惟仁教授，伊提出一個無共款的看法，伊講漳州音的「choa̍h」凡勢古早是寫作「誰何」，閩南語「何」的白話音本底是讀作「oâ」，我家己按算遮和 bô-ta-oâ的「oâ」是共一字。所以講，即個變化可能是：suî-oâ→chuī-oâ→choa̍h，若嘉義的「chiâ」拍算嘛是即個音變過來的。

【好khang】

Bat聽一寡儂咧講，「好khang」即個詞其實有khah粗俗，尤其諸姥儂毋通濫摻講，因為彼字「khang」事實上著是「孔」，意思是諸姥的彼個所在，所以若是講一個物件啊是一層代誌真「好khang」，是有khah粗俗淡薄。我認為即種講法是咧烏白亂講，咱閩南語「khang」即個音除了「孔」以外，嘛挺好寫做「空」，即個「空」有華語的「把戲」、「名堂」、「毛病」即款的意思，親像新馬的福建儂定定用「空頭」來形容一個儂專工舞一寡有的無的，我認為「好khang」的彼個「khang」應該是即個本字才著。總講一句，即個「空」毋雖罔是啥物正面的用詞，毋擱嘛絕對毋是用彼號污辱女性的比喻來表示一個物件抑是一層代誌誠好。所以，我主張即個字寫做「好空」khah好勢。

SIm-chhuì

M̄-chai lí bô-sió-sim su-kah tio̍h siàⁿ-mi̍h-lâng?

Goá chai he toán-toán m̄-sī goá.

Goá chin-chiàⁿ chiok him-siān hit-ê lâng...

Lí kám chai-iáⁿ? Goá kàu taⁿ iû-goân leh siōⁿ lí, kah-ì lí.

Lí ê múi chi̍t-ê jī lóng chhin-chhiōⁿ chiam leh ui, chhin-chhiōⁿ to-á leh koah.

Bêng bêng chai-iáⁿ goá iāu koh su-kah lí...

Sī an-choàⁿ ài sia hō͘ goá khoàⁿ....?

Chi̍t-pài nō͘-pài...

Goá ê sim-sîn í-keng in-uī lí hông pàng-sak tī khòng-iá

Chhoē bô lō͘ thāng tó-tǹg...

彼股伊（用漳州音編寫）

Ū chi̍t-kó͘ cha-bó, ta̍k-pài ná tú-tio̍h i, ta̍k-pài tio̍h hō͘ goá kám-kak ū khuì-la̍t. Chi̍t-kó͘ lâng, tiām-tiām--á toà-tī goán sim-lâi í-keng kuí-ná-nî, goá lia̍h-chún kóng chá tio̍h kah i pàng-bē-kì, chiah chai-iáⁿ che put-kò͘ sī leh phiàn ka-kī niâ. Kū-nî goá tú-tio̍h chi̍t-pài kám-chêng ê táⁿ-kek, put-chí-á kan-khó͘, hit-chéng chêng-hêng, chē-chē pêng-iú lóng khoàⁿ bē-tit-koè--a, kui-ê lâng chhin-chhiōⁿ tuī-chháu-lâng kâng-khoán ū-hûn-bô-thé. M̄-koh, chi̍t-ê khoàⁿ-tio̍h i, goá soah kuì-ê hó khì-lâi. Sī ná khuì-la̍t? Thái-ē ū chit-khoán tāi-chì? Ta̍k-ê ū chhuì kóng kàu bô-noā, an-né kah goá khó͘-khǹg, goá soah bē-tín-bē-tāng...bē-su hit-hō͘ chhâ-thâu ka-lé kâng-khoán. I soah ū hoat-tō͘ hō͘ suî hó khí-lâi.

Hoân-sì, liân góa tio̍h m̄-chai-iáⁿ i tuì goá sī chiah tiōng-iàu, goân-lâi i it-ti̍t tiàm-tī goá sim-lāi siāng chhim ê só͘-chāi. Kin-mêe, goá koh chài siōⁿ-khí i, sui-jiân, i tī toā-hái ê lēng-goā chi̍t-pêng, hit-ê chin huīⁿ ê só-chāi. M̄-chai hô͘-sî chiah ē koh-chài saⁿ-kiàn.

Hō͘-lâng him-siān ê ang-á-bó͘

Chêng lé-pài X khah tiān-oē lâi pān-kong-thiaⁿ, kóng i in-uī tāi-seng hù-chîⁿ hō͘ ìn-soat-chhióⁿ, chit-chūn beh lap chhù-soè, só-í siōⁿ-beh seng kā Chan lāu-su theh chîⁿ. Goá thiāⁿ-liáu hàm-hàm kám-tōng, sim-lāi thò͘-toā-khuì siōⁿ kóng : chit-khoán cha-bó phah-sǹg sī kiông-beh choat-chéng--ah. Hoān-sè lín khoàⁿ-liáu bū-sà-sà, m̄-chai goá leh kóng ná-hoè-á. X kap in-ang D lóng-sī goá-ê pêng-iú, nō͘-ê sī lóng ū thâu-lō͘, m̄-koh siu-jip m̄-sī chin-koân, nō͘-ê ang-á-bó soè chi̍t-keng sè-sè-keng-á ê kong-gú. X kap D chó-hoè kuí-á-nî--ah, kin-nî chia kiat-hun, D bô siàⁿ-mih chîⁿ tī-leh, mê-nî koh beh ài tǹg-khí thak Phok-sū-pan, tī lán Tâi-oân siā-hoē, thak bûn-kho͘-ê tiāⁿ-tiāⁿ hō͘ lâng khoáⁿ bô -ba̍k-tē. X m̄-sī hit-hō͘ chhián-poh ê cha-bó, i chai-iáⁿ, i khoàⁿ-ē-chhut D sī ū lí-siáng ê cha-pō͘, ū chhut-thoat, bô chhut-thoat, m̄-sī iōng siu-ji̍p lâi koat-tēng-ê. X jīn-uī, chi̍t-ê cha-pō͘-lâng ū chì-khì siāng-kài iàu-kín, jî-chhiáⁿ, chhù sī nō͘-ê tâng-sim phah-piàⁿ--ê, tio̍h án-ne hoaⁿ-hí kè hō͘ D.

Chiap-tio̍h X ê tiān-oē, goá chin kám-tōng, in-uī i goān-ì kap D chó-hoè hoāⁿ chit-ê ke, bô kā thàn-chîn chhī-ke ê chek-jīm lóng-chóng sak hō͘ D. Goá put-chí-á kám-khài, chhin-chhiōng chit-khoán cha-bó͘ hiān-chú-sî hoān-sè gia̍h kó-á-teng mā chhoē-bô. Ná goá tuh-tio̍h-ê tō͘ m̄-sī án-ne--ah, che sī siàⁿ-mih sî-tāi--ah? Chit-kú sī pêng-tèng, hō͘-siang ê sî-tāi, lí nā-ē koh ū hit-khoán cha-pō͘ chhī-ke, cha-bó͘ koán-chîⁿ ê koan-liām? Cha-bó koán-chîⁿ, he-sī in-ūi khah-chá ê cha-bó͘ lâng bô siū ná kàu-iok, bô joā-chē châi-tiāu thang thó-thàn, ah chit-chūn lín pē-bó hō lí thak kah chiah-koân, koh khì Bí-kok liû-ha̍k káu-kô-goe̍h, kám kóng lí siū chiah-koân ê kàu-iok, lo̍h-boé

tio̍h-sī hō͘-lâng chhī? Án-ne lí kám bē kám-kak chiok pi-ai--ē?

Tī che chi̍t-ê lâng ê chhit-niû-má-senn, chhiáⁿ iû-chāi goá sió-khó͘-á se̍h-se̍h-liām.

Chi̍t-ê hō͘ lâng khoàⁿ bē-tio̍h hi-bāng ê gián-kiù-só

Lāu-su, goá tông-ì lí tuì kàu-iok-pō͘ hiah-ê phoe-pêng,
Ū-iáⁿ, lán-ê kàu-iok chè-tō͘, kē kà-chhut chi̍t-koá keng-chè tōng-bu̍t--niâ.
Lí ê oàn-chheh, bē-sóng, goán mā ē-ēng thé-hoē
In-uī phêng-kàm ê uí-goân khà-bē- tio̍h tō͘ iōng liōng-hoà ê piau-chún lâi kā lán phah hun-sò͘ phah-liáu chiok kē--ê.
Lí ê phoe-phêng chin ū lí-khì
M̄-koh, lán hoan-thâu siūⁿ khoàⁿ-māi, lán sī- ū tó͘ chi̍t-tiám ē hō͘-lâng o-ló?
Kóng khah-pe̍h-ê, lán ū siàⁿ-mi̍h tek-sek?
Siàⁿ-mi̍h lóng siūⁿ-beh bat, lóng siūⁿ-beh chham-chi̍t-kha, kóng án-ne khah, lí sī án-ne kà goán-ê.
Kóng chiaⁿ-sit--ê, Nā-sī kap goán í-chá Tiong-goân chong-kàu-gián-kiù-só pí khí-lâi, ū-iáⁿ bē pí--tit.

Goán Tiong-goân sī su-lip--ê, bô hiah-chē chu-goân, chóng-sī goán m̄-sī tī hia oàn-chheh--niâ, in beh-ti̍h liōng-hoà ê mi̍h-kiāⁿ, hó! goán tio̍h chhu̍t-pán chheh kah ha̍k-sut kî-khan, koh hông siu ji̍p-khì A&HCI.
Lâng beh-ti̍h chit-khoán liōng-hoà ê mi̍h-kiāⁿ,goán tio̍h hō͘ -in!
Ah Chèng-tāi leh? kan-na Mî-mî-chiⁿ-chiⁿ leh iàu-kîu ha̍k-seng chi̍t-koà ū-ê bô--ê tiâu-kiāⁿ, tû-liáu goā-gí, tio̍h phah-khui sim-mn̂g khì bat kok-chióng ê chong-kàu, tio̍h chò TA lâi ke-thiⁿ kà-chheh ê kēng-giām... Goá chin siūⁿ beh mn̄g, chiàu án-ne hùn-liān chhut-lâi-ê phok-sū, kám ū hoat-tō͘ tuì Ha̍k-su̍t-kài ū siàⁿ-mi̍h kòng-hiàn? Pu̍t-kò sī kà-chhut lēng-goā chi̍t-khoán-ê keng-chè tōng-bu̍t--niâ.

Lāu-su, lí ū lí-sióng chin hó, m̄-koh, goán sit-chāi toè-lí bē-tioh...

阿公的形影

2007/06/24

即暫仔我開始對母語kah家己的根源產生興趣，但是講精實的，自阮老父離開嘉義了後，阮ham親情已經真久沒聯絡啊，除了三個阿姑的家庭，我確實呣知影阮這個家族到底擱有siann-mih其他的成員，而且阮爸即陣心情沒啥好，ma沒想卜ka我講這。佳在國中的時我有一擺去嘉義掃墓過，知影阮阿祖的名姓kah咱的祖先到底是位toe來的，若沒，我即陣就算講想卜「尋根」，凡勢完全呣知卜位toe下手。拄仔好前幾工仔因為卜去榮總接受兵役複檢，tioh轉來台中的厝裡，我tioh安呢生四界chhiau-chhoe厝內的舊相簿，雖罔be有siann-mih款「實際」的成果，總是試看覓用心去體會一寡。

就安呢，我將chia的老相片一張一張沓沓仔看，擱用翕相機ka hip起來，尤其是阿公的相片。不而得，阿公的形影對我來講竟然是hiah-ni-a 生份，我一直想卜「尋根」，但是chit-ma是安怎有這款感覺neh？實在講，佇我細漢ka阿公阿媽滯作伙的hit幾年，ka阮阿公敢若沒真儕話講，伊到底是siann-mih款的一個儂，我真正呣知。回想起來，kan-na感覺伊bo愛講話，但是有時擱會略略仔講玩

笑，阮老父擱bat提起講伊足愛崊燒酒，有當時擱崊酒醉倒佇水溝仔邊。除了這以外，我對伊的印象大概就是阿媽過身了後，伊著老人癡呆症的模樣吧（呣知是呣是受著傷大的刺激）。呣擱，若ui chia的相片看來，伊的chheng-chhah實在不止仔斯文兼phiau-phiat，儂緣應該ma be-bai，而且看起來沒親像一個做粗重的儂。我擱kha好奇的是，伊是按怎soah會去娶著阮阿媽，因為聽阮老父講彼時阮阿媽佇嘉義新港的後頭厝的社會地位算講是be-bai，伊細漢擱學過「漢文」，莫怪我讀國小一年的時，阮阿媽擱會曉教我寫一寡字。但是阮阿公in厝裡卻呣是真好額亦是講有siann-mih地位（聽講阮阿祖是le「喝玲瓏賣雜細」的），伊ma是算講做粗重的，所以是siang做的親情我真好奇。

看來我「尋根」的工作有影沒簡單，除了趁阮爸心情好的時陣ka斟酌問一le，等以後有機會來去嘉義拜訪阮阿姑，向in擱加減探聽淡薄，若有可能，ma看講會使去熟識其他阮的親情沒。

Hō͘ á-pa ê phe